Dit jaar is Ies Nijman 60 jaar kerkorganist. Alle reden dus om met Ies in gesprek te gaan en te vragen om een terugblik op die 60 jaar. In de kerkdienst van 31 mei zal er aandacht zijn voor dit jubileum.
Op de vraag hoe hij er ooit toe gekomen is om kerkorganist te worden, vertelt hij dat hij als 5-jarig jochie al gebiologeerd was door het orgel in de Noorderkerk waar hij toen kerkte. Op diezelfde leeftijd ging hij bij Maaike Stapersma thuis op orgelles. Op 12-jarige leeftijd werd Klaas Bolt zijn leermeester en bespeelde hij in de St. Bavo in Haarlem het kerkorgel. Hij leerde daar o.a. de gemeente te begeleiden.
In 1966 werd een kerkorganist in Hilversum gevraagd. De twaalf sollicitanten moesten onder andere het kerkorgel in de Westerkerk bespelen. Hierbij zat de jury onder het orgel en kon niet zien wie van de kandidaten het orgel bespeelde. Ies werd uitgekozen. Hij was 15 jaar en startte als hulporganist voor de protestantse kerken in Hilversum.
Zijn eerste dienst als hulporganist was toevallig ook in de Westerkerk waar hij moest invallen. Kort voor de dienst kreeg hij de gezangen op. Hij had niet kunnen oefenen en wist nauwelijks wat er van hem als kerkorganist in de dienst verwacht werd. Toch heeft hij het er goed van af gebracht.
Veranderingen
Op de vraag welke veranderingen hij in die 60 jaar heeft meegemaakt wat kerkmuziek betreft en de rol van de kerkorganist daarbij, vertelt hij dat in de jaren vóór 1973 pas vlak voor de dienst de liederen bekend waren. Dat was geen probleem, want het ging toen voornamelijk om het zingen van de psalmen. Er waren destijds veel minder gezangen. Dat veranderde in 1973 met de uitgave van het Liedboek. Met de organist werd meer overlegd. Ook werden voor elke dienst de te zingen liederen met de gemeente geoefend.
Later, als organist van de Regenboogkerk, maakte Ies deel uit van de Commissie Eredienst die de liturgie grotendeels inhoudelijk bepaalde. Zo was hij nog veel meer bij de voorbereidingen van de hele dienst betrokken.
Zijn rol is de laatste paar jaar wat dunner geworden; ruim vooraf aan de dienst krijgt hij van de predikant de te zingen liednummers op en kan daarover zo nodig in overleg gaan.
Rol van kerkorganist
Hoe ziet Ies de rol van de kerkorganist in een dienst: is het begeleiden of leiden van de liederen; een dienstbare rol of meer een leidersrol?
Ies legt uit dat dat helemaal afhangt van wat er gezongen wordt en maakt onderscheid in drie soorten gezangen: 1. de Psalmen, 2. Liederen uit het Liedboek of uit andere bundels, 3. Van oorsprong Engelse gezangen waar een groot deel van de liederen uit het Liedboek onder valt.
Bij de psalmen ligt de kerktoonsoort, het kader waar hun harmonie in zit, al eeuwen vast. Een Psalm leeft alleen wanneer je ze in de eigen toonsoort speelt en zingt. Bij de liederen uit het liedboek en andere liedbundels ziet Ies de rol van organist meer als leider en maakt de vergelijking hoe de organist als een sleepboot de gemeente meeneemt door de golven.
Bij de van oorsprong Engelse gezangen is de organist dienstbaar aan tekst en melodie. Als organist accentueer je de tekst in de melodie en wordt het gevoel van het lied vertaalt in de klank. Dit gebeurt met de registratie van het orgel en de akkoorden. Het orgelspel is dan als het ware de golf waar het lied op deint. Hij speelt tegenwoordig regelmatig in Engeland waar hij dit in praktijk kan brengen.
De drie soorten liederen moeten elk op hun eigen manier benaderd worden, pas dan gaan psalmen en liederen leven.
Toekomst
De toekomst voor kerkorganisten ziet Ies als groot probleem. Steeds minder mensen studeren af als organist en kiezen er in de regel ook nog eens voor om als concertorganist verder te gaan. Of het kerkorgel vervangen kan worden door andere muziekinstrumenten, daarover geeft Ies een wat weifelend antwoord. Het kan wel, bijvoorbeeld overname door pianomuziek, maar de liederen worden dan toch echt anders.
Hopelijk hoeven we ons daar de komende jaren als Lichtbrongemeente nog niet al te veel zorgen over te maken, want voorlopig zie ik deze gepassioneerde organist nog wel even aan het kerkorgel zitten.
Mei 2026, tekst L. Fraanje
